„Terra Sana“ pokreće projekat zaštite i promocije kruške crnice na području općine Sanski Most s ciljem detaljne analize njene populacije po pitanju brojnosti, teritorijalnoj rasprostranjenosti i ekonomskom potencijalu, te podmlađivanja populacije putem sadnje novih stabala, organizacijom otkupa i sušenja plodova kruške crnice i promocijom kulturno –istorijskog značaja ove voćne vrste u turističke svrhe.

Kruška crnica ili karamut (od turski riječi kara - crno, armut - kruška) tradicionalno je zastupljena u domaćem voćnom sortnom izboru u širem području Bosne i Hercegovine. I na području općine Sanski Most, posebno u ruralnim područjima često se nalazila po okućnicama i na međama njiva  Ova sorta kruške veoma je popularna i poznata kod lokalnog stanovništva. Kako se radi o sorti kalemljenoj na divlju krušku, ona obično izraste u veoma visoko stablo (i do pet deset metara visine) formirajući krošnju specifičnog izgleda, koja je u ruralnom pejzažu činila specifičan i prepoznatljiv detalj. Zanimljivost ove sorte je da njeni plodovi u vrijeme berbe nisu jestivi, već mora proći određeni period u kojem dolazi do maceracije mesa ploda, pri čemu se iz bijele, kiselo-trpke mase nastaje tamnosmeđa, slatka masa, sa izraženim kamenim ćelijama oko plodišta.

Kruška crnica je veoma cijenjena zbog svoje upotrebe za sušenje plodova, kao i za proizvodnju alkohola. Sušenjem plodova nakon procesa maceracije, dobija se vrlo kvalitetno suho voće koje se u tradicionalnoj kuhinji koristi za pripremu kompota. Postoje tehnike sušenja sa i bez dimljenja.

Rakija od kruške crnice karakteriše se specifičnom, lako prepoznatljivom aromom, a poznavaoci joj čak daju prednost u odnosu na rakiju od kruške viljamovke.

Trenutno stanje sa populacijom kruške crnice karakteriše njeno starenje i smanjenje broja stabala, što je posljedica modernizacije sortnog izbora sa viljamovkom kao dominatnom sortom kruške,  ograničenih mogućnosti ekonomskog korištenja plodova kruške crnice, ratnih dešavanja i raseljavanja ruralnih područja i nebrige za očuvanje tradicionalnog izgleda ruralnih područja.

U sklopu projekta planirano je izvršiti registraciju i oznčavanje svih stabala kruške crnice na području općine Sanski Most, podmlađivanje populacije sadnjom novih sadnica, ekonomsko korištenje potencijala ove voćne sorte kroz organizaciju otkupa plodova za sušenje te promocija kulturno –istorijskog značaja u svrhu razvoja turizma u ruralnom području štampanjem publikacije o krušci crnici.

Ovaj projekat „Terra Sane“ predstavlja nastavak već realiziranog projekta ruralnog razvoja putem nabavke sušare za sušenje ljekovitog bilja i šumskih plodova, koji je finansijski potpomoglo Federalno ministarstvo poljoprivrede u 2009. godine.

 Enes Kurtović